PHẢN BIỆN GIÁO DỤC

Tớ bận đi làm nên không có thời gian làm "luận án Tiến Sĩ". Nhưng thế hóa hay ! Tớ nghĩ ra những mô hình để diễn đạt ngắn gọn hơn. Đây là một mô hình về 2 lối tư duy: toán học và văn học. Ở đây tôi không có ý phân biệt hơn thua giữa 2 lối tư duy, chỉ để bạn có thể hình dung những nét khác biệt để cùng phát huy.

Tôi cũng có khả năng về toán. Thi chuyển cấp từ 9 lên 10 (3 môn), môn toán tôi được 10. Cấp 3 thì học hơi tệ. À còn trước đó nữa, những năm lớp 6,7 tôi rất mê khối Rubic. Nghĩ ra được cách giải riêng. Giải tốc độ nhanh nhất lúc đó là 47 giây (trung bình 3 lần vặn). Bây giờ vẫn còn nhớ phương pháp và vẫn có thể vặn dưới 1 phút. Với mô hình trên thì việc triển khai phân tích hay bình luận hay phê bình một tác phẩm văn học là quá trình giải mã ở 3 mức:

- Mức mục-tượng: là mức logic thực chứng nhất, sát với kinh nghiệm đời sống.

- Mức hình-tượng: là góc nhìn nghệ thuật của tác giả.

- Mức biểu-tượng: là khẳng định các giá trị của tác phẩm.

- Xuyên suốt tác phẩm chính là ý thức hệ, nó chi phối toàn bộ tác phẩm. Ý thức hệ là những biểu hiện tinh tế nhất của tác phẩm.

Tất thảy các mức phân tích này nằm trong ngữ cảnh của từng chương và của toàn bộ tác phẩm. Hai mức đầu thường là phân tích theo ngữ cảnh chiều ngang (chiều của cú pháp hay ngữ đoạn), hai mức phân tích sau theo chiều dọc (hệ biến hóa - thường là ngoài tác phẩm).

Toán học phát triển từ mức biểu tượng bề mặt, văn học phát triển từ mức sâu hơn, nhiều tầng hơn nên phân tích tác phẩm văn học là đào sâu những mức đã được mã hóa như trên.

==============

Tham khảo bài viết của Katina Walton, từ Alabama, Mỹ.

http://waltonseducationalnewsletter....iteracies.html

Phan Biên dịch.

ĂN HỌC SỐ LÀ GÌ ?

Để được đánh giá là một người có học thức trong xã hội ngày nay, người học phải có kĩ năng văn học số về đọc hiểu và kĩ thuật. Mạng Internet và những hình thức thông tin khác cùng công nghệ truyền thông (ICTs) đang tái cấu trúc việc dọc, viết và cách chúng ta truyền đạt. Ngày nay loại ICTs thông dụng nhất là tìm kiếm các phương tiện, trang web, e-mail, thông điệp tức thì (IM), blog, hệ thống phân phối nội dung (podcast), sách điện tử, wiki, youtube, IPod’s I Pads, và các phần mềm giáo dục. Chúng được sử dụng hàng ngày để bổ sung việc dạy đọc cho học sinh. Khi công nghệ thay đổi từng ngày, những giáo viên dạy đọc, những giáo viên đứng lớp, và những nhà giáo văn học buộc phải có trách nhiệm trong việc tích hợp thành công những công nghệ này vào chương trình giảng dạy của họ nhằm chuẩn bị cho học sinh trở thành những nhà cạnh tranh toàn cầu. Hệ thống trường học của thành phố Huntsville (Alabama, Mỹ) đã trở thành khu vực trường học dẫn đầu trong việc số hóa toàn bộ giáo trình giảng dạy. Cùng với việc hợp tác với Pearson Education (một công ty chuyên về dịch vụ giáo dục - nd), họ đã chuyển tất thảy sách giáo khoa và phụ lục lên mạng. Điều này sẽ đảm bảo rằng mỗi học sinh đều được chuẩn bị để thành công ở đại học và trở thành lực lượng lao động. Có ít nhất bốn yếu tố cung cấp gần như mọi viễn cảnh hiện hành đang được sử dụng nhằm cung cấp những chiều kích nghiên cứu rộng hơn về văn học số (coiro, 2008):

(1) Internet và những ICTs khác cần những thực hành xã hội mới, kĩ năng. chiến lược, và cách sắp đạt sao cho sử dụng hiệu quả;

(2) văn học số là trung tâm của những hoạt động công dân đầy đủ, hoạt động kinh tế và hoạt động cá nhân trong một cộng đồng toàn cầu;

(3) văn học số nhanh chóng thay đổi như sự thay đổi của các công nghệ xác định; và

(4) văn học số là đa thành phần, đa phương thức và đa khía cạnh; vì thế, chúng sử dụng các đa thấu kính nhằm tìm hiểu cách làm thế nào để chu cấp tốt hơn cho học sinh trong thời đại số.

Mạng Internet đang hết sức phát triển và đang trở thành một phần của mỗi tài liệu trong lớp học ở những quốc gia phát triển trên thế giới. Internet đã chứng minh là công cụ giá trị nhất trong nhiều lớp học. Cho dù việc làm cho các lớp học có khả năng truy cập không đảm bảo việc hoàn vốn tối đa thì chính khả năng truy cập đó cũng là một thành công. Công việc trong tương lai xa được gắn kết với phát triển chuyên nghiệp cùng sự thích đáng cá nhân, sự hấp dẫn của hoạt động, và nhận thức về quá trình phát triển nhờ công nghệ tích hợp của giáo viên trong lớp học của họ (Garry, 2012). Để có được thành công, những giáo viên được huấn luyện tốt được tiến cử trong nhiều chương trình văn học. Ý tưởng văn học thời đại biểu đạt một tập hợp kĩ năng thiết yếu bao gồm việc lấy số liệu, cách trình bày, và truyền đạt thông tin hiệu quả. Trong những nổ lực của các nhà giáo dục nhằm hiện đại hóa lớp học và cập nhật chương trình giảng dạy, các giáo viên đã tập trung một cách logic vào công nghệ và công nghệ tích hợp nhằm sáng tạo các cơ hội cho học sinh, để họ có được những kĩ năng kĩ thuật quan trọng. Khi tận dụng văn học truyền thống, học sinh chỉ được dạy tin vào những thông tin được cho.Với văn học số, học sinh phải chứng minh thông tin được cho. Học sinh bây giờ phải tìm bằng chứng trong phạm vi thư viện số toàn cầu rộng lớn thích ứng với những gì họ đang nghiên cứu, đánh giá thông tin nhằm quyết định giá trị của nó, sau đó tổ chức thông tin đó thành những file số hoặc những thư viện điện tử cá nhân khác. Văn học số đang tiến bộ và thay đổi nhanh chóng từng ngày. Những tiến bộ ở cách người giáo viên sử dụng công nghệ trong lớp học đang phát triển ở nhịp độ nhanh. Nhằm đảm bảo học sinh có thể cạnh tranh ở mức toàn cầu, giáo viên phải được huấn luyện trong thế giới luôn thay đổi của văn học số. Việc đọc đã dịch chuyển từ khái niệm một lớp học và một giáo viên. Ngày nay thế giới là con hàu của giáo dục* và người đọc đã truy cập vào tri thức đọc toàn cầu - Katina Walton.

* Nguyên văn:

Today the world is education’s oyster: Từ câu "the world is one's oyster", đại khái là nhiều cơ hội mở ra cho mọi người và họ phải biết cách nắm bắt chúng - nd.

============

==============

Trên một trang mạng về Giáo Dục có bài phỏng vấn GS TS Đinh Quang Báo, ủy viên hội đồng quốc gia giáo dục. Vị giáo sư này tái khẳng định chương trình giáo dục 12 năm và có đề cập đến tích hợp và đơn vị kiến thức. Tuy nhiên, ông cũng đề cập đến giáo dục phân hóa(một hình thức phân ban hay chuyên chọn) như một "công cụ đảm bảo chất lượng" ở phổ thông trung học. Một số cụm từ mà tôi chú ý như định hướng cốt lõi, môn học cốt lõi, phân hóa sâu. Đáng chú ý nhất là đoạn cuối, tôi xin trích lại sau đây:

"Để dễ hình dung về mục tiêu giáo dục, tôi ví dụ thế này: Chúng tôi dạy sử, dạy địa cho học sinh không phải để dạy các em thành một nhà địa lý học hay một nhà sử học mà là dạy các em năng lực sử dụng kiến thức địa lý, kiến thức lịch sử trong cuộc sống. Đây là hai hướng tiếp cận khác nhau. Nếu tôi dạy cho anh thành nhà chuyên môn thì tôi phải cho anh tiếp cận kiến thức theo chuyên ngành hẹp. Hướng tiếp cận này không chỉ không giúp ích cho đại đa số người học mà còn làm cho môn học trở nên khô cứng, khó học, kém hấp dẫn. Nội dung chương trình môn sử hiện nay là một ví dụ tiêu biểu cho cách tiếp cận này. Học sinh học mà không biết dùng kiến thức đó để làm gì, không thấy giá trị gì cả. Nếu cho các em tiếp cận khai thác giá trị của nó trong đời sống thì các em sẽ thích học, sẽ khao khát khám phá, tìm hiểu"..

Như tôi đã nhận xét, giáo dục đến thời điểm này vẫn bị áp đặt những định hướng, là những phân ban chuyên chọn. Học sinh học các lớp chuyên được định hướng để "chuyên" về một môn học nhất định, là lối giáo dục theo kiểu ăn cây nào rào cây nấy hay giáo dục theo kiều mì chính bột ngọt. Do đó tôi đã nghĩ ra khái niệm đơn vị tích hợp tri thức(không biết trước đó có ai đề cập đến khái niệm này không, nhưng hôm nay thấy một vị giáo sư cũng đề cập tương tự, tôi cũng thấy vui). Nếu đã gọi là tích hợp tri thức thì khó mà định hướng được, ngược lại, khi định hướng thì chỉ có thể chuyên hóa mà thôi. Chẳng hạn như bạn được (gia đình, nhà trường) định hướng toán học thì bạn phải học lớp chuyên toán để sau này trở thành nhà toán học, song không thể gọi bạn là "đơn vị tích hợp tri thức" được. Giáo dục theo lối tích hợp tri thứcthì mỗi cá thể sẽ tự hình thành một xu hướng nào đó, dù bạn có hoạt động trong lĩnh vực khoa học tự nhiên hay khoa học xã hội thì giá trị của bạn cũng không mấy khác biệt, nghĩa là bạn có thể sử dụng hoặc chịu ảnh hưởng của tri thức tích hợpcủa toàn bộ xã hội. Tương lai, một cách bình đẳng, của mỗi công dân là hòa nhập xã hội chứ khổng thể được định hướngtheo các Viện Nghiên Cứu hay văn bằng, mặc dù ở góc độ cá nhân, mỗi học sinh đều có quyền ấp ủ những ý định riêng của họ. Thứ nữa, nếu đã nói đến tích hợp tri thức thì đừng nên đề cập đến việc phải sử dụng tri thức để làm gì. Đến đây thì tôi có thể phát biểu thành một định luật được rồi:

- Tri thức không có mấy khác biệt và bất khả dụng. Tri thức chỉ khác biệt và khả dụng ở khả năng tích hợp của mỗi cá thể sử dụng nó.

Vấn đề nữa là nền giáo dục hiện nay quá lạm dụng thuật ngữ, nào là giáo dục công dân, nào là khoa học rồi lại công nghệ và kĩ thuật nữa, rồi thì là tìm hiểu xã hội, sau đó thì là khoa học tự nhiên và khoa học xã hội. Có một vị còn đề tựa sách giáo khoa cấp 1 là lối sống nữa chứ....(!?). Tất thảy những khái niệm này nên tập trung vào một môn học hiện đại của các nước phát triển: Văn Học Số.

Đây là một mô hình mà tôi tích hợp được:

HỌC THUYẾT GIÁO DỤC.

Tôi đã đào xới và góp nhặt được một số khái niệm mà tôi cho là quan trọng, nào là:

- Định hướng (orient)

- Xu hướng (tendency)

- Đơn vị tích hợp tri thức (cái này do tôi nghĩ ra nên khỏi phải tây hóa_).

- Đa xu hướng: khái niệm này dẫn đến định nghĩa phát triển mới: Phát triển là thống nhất ngẫu nhiên trong một xã hội đa xu hướng..

- Giải phóng (liberty) hay Tự do: là vươn tới biểu tượng. Liberty hơi khác với "freedom", sự xuề xòa, suồng sả của người Việt cũng là một thuộc tính của tự do.

- Tri thức phát triển vào bên trong.

- Công nghiệp luôn đồng hành cùng thương mại: mấy năm trước người ta đặt mục tiêu đến năm 2020 Việt nam là nước công nghiệp hóa mà so với tình hình kinh tế, thương mại hiện giờ có vẻ khập khểnh. Có thể xem đây là một nguyên tắc về phát triển. Dĩ nhiên đây là qui luật của...tui. Chí ít nhà nước và chính phủ Việt Nam phải thường xuyên cân nhắc nguyên tắc này.

Bấy nhiêu đây cũng có thể xào nấu thành một...học thuyết. Hoàn toàn nghiêm túc. Chúng ta cần một nền kinh tế tri thức. Một cái tên rất kêu. Nhưng thế nào là nền kinh tế tri thức? Khoảng 24.000 vị tiến sĩ mỗi vị một chuyên môn và giữa họ chẳng có điểm chung nào cả. Tập hợp này giống như một đầu máy cổ lỗ xộc xệch. Bộ máy vận hành được là nhờ những răng cưa. Đấy là điểm chung nhất của chúng: chúng ăn khớp nhau. Sự vận hành của một bộ máy cũng loại trừ tính định-hướng của các cơ phận, chúng luôn vận hành theo chu kì. Khi chiếc bánh răng cưa này quay theo chiều kim đồng hồ thì chiếc bánh răng cưa ăn khớp với nó phải quay ngược chiều kim đồng hồ, và ngược lại. Một cách tương tự, có thể nói chúng ta không thể định hướng bộ máy nhà nước được. Như tôi đã kết luận: mọi hình thức định hướng của chính phủ đều kéo theo việc loại trừ và tâm lí ỷ lại.

Như thế cái gọi là "đơn vị tích hợp tri thức" phải có điểm gì chung, như những chiếc bánh răng cưa vậy, chúng chỉ khác nay về độ lớn nhỏ cùng số lượng răng cưa khác nhau. Điều này buộc tôi phải trở ngược lại với giáo dục mà quan trọng nhất là 3 năm trung họ. Nền giáo dục phải cấm phân ban và chuyên chọn, buộc mọi học sinh từ khá giỏi đến trung bình kém đều phải học chung trong một lớp học, để họ học tập lẫn nhau, bổ sung cho nhau như một xã hội thu nhỏ. Và học sinh nào xuất sắc đều có thể học vượt lớp, nghĩa là sẽ có một số học sinh sẽ vào ĐH ở tuổi 15. Đấy cũng chính là cơ sở cho cái gọi là "đơn vị tích hợp tri thức".

Tôi không phải chuyên gia kinh tế. Có lẽ phải có một thời gian tìm hiểu để viết tiếp...Bạn nào giỏi kinh tế và thống nhất với tôi luận điểm này xin mời bạn triển khai tiếp....

===============================

Đào xới Triết học, nhất là Giải Cấu Trúc giúp tôi tìm được những khái niệm then chốt. Trong những lớp trầm tích của nền giáo dục, tôi tìm được hình ảnh Cá Chép Vượt Vũ Môn Hóa Rồng. Trong hình ảnh này, tôi thấy có chữ Vượt tương ứng với chữ Việt và cũng là bản tính hay vượt của người Việt. Tôi có đề cập là nền Giáo Dục hãy cho phép những học sinh xuất sắc, có năng lực học tập được học vượt lớp, miễn là họ vượt qua được các kì thi học kì của các lớp. Tôi cũng cho rằng cần giữ các kì thi học kì và cuối cấp. Các kì thi là nét văn hóa truyền thống đẹp của Việt Nam. Khi xưa ta đã ví sĩ tử đi thi như những chú Cá Chép vượt vũ môn đó sao. Việc cho phép học vượt sẽ là một sự sàng lọc tự nhiên và công bằng hơn, nó còn giúp tiết kiệm tiền bạc và thời gian cho những học sinh có tài năng, có năng lực học tập thực thụ. Đổi lại nền Giáo Dục phải hủy bỏ chuyên ban hay trường chuyên lớp chọn (có thể chuyển sang tư thục). Việc các học sinh từ khá giỏi đến trung bình kém học chung cũng giúp cân bằng kiến thức (không để xảy ra hiện tượng như xé đề cương môn sử vừa rồi). Theo cô Hoàng Xuân Sính thì khác với Mỹ, ở Pháp khi vào ĐH là đi hẳn vào chuyên môn mà không qua đại cương. Ở Việt Nam thì sinh viên ĐH còn phải học đến 2 năm đại cương rồi mới đến chuyên môn. Như thế lại càng kéo dài hơn nữa, vì một số lớn sinh viên đã học đến 3 năm phổ thông chuyên ban (lệch lạc) rồi. Nếu bỏ chuyên ban và cho phép học vượt, sẽ có những học sinh vào ĐH ở độ tuổi 15, năm 20 tuổi có thể tốt nghiệp ĐH và học lên nữa. Như thế rõ ràng là kinh tế hơn so với phân ban. Tri thức về văn hóa xã hội, về cư xử cũng chững chạc hơn. Một ưu điểm nữa là số tiền dành cho trường chuyên sẽ được sử dụng để xây dựng hoặc nâng cấp các trường ĐH.

============================

Tham khảo ý kiến của J.J Rouseau, triết gia Pháp 3 thế kỉ trước, người mở đường cho chủ nghĩa lãng mạn và chủ nghĩa tự do:

Tôi đã trình bày thí nghiệm tưởng tượng về lớp học toàn những người học giỏi và lớp học toàn những người học dốt. Xã hội ngày nay cho phép có những trường chuyên ban toàn những người học giỏi mà không cho phép có những trường dành cho những người học dốt ở giữa hoang đảo (như Mai An Tiêm bị đày ra hoang đảo thời các vua Hùng - điển tích này chứng tỏ người Việt đã di dân ra các đảo từ rất xưa). Đề nghị của tôi là dung hòa 2 loại lớp học này, nghĩa là chúng ta không phân ban nữa, cứ để học sinh dốt giỏi học chung cho đến kì thi tốt nghiệp PT. Tôi tạm trình bày bằng phác họa sau:

Ý niệm "cá chép vượt Vũ môn hóa Rồng" được hình thành như một câu chuyện thần thoại. Nó là sự tổng hợp của ý niệm rất xa xưa là điển tích Mai An Tiêm, của các kì thi của Nho giáo. Nó dung hòa giữa 2 thái cực trên. Nền giáo dục ngày nay hẳn nghiêng về Nho giáo. Vậy thì ta cũng nên dung hòa nó với điển tích Mai An Tiêm.

================

Ở trên tôi đã rút ra được một qui luật là mọi hình thức định hướng của Nền Giáo Dục đều kéo theo việc đào thải và tâm lí ỷ lại (và tôi thấy rằng qui luật này cũng đúng đối với kinh tế - xã hội). Thay vào đó là xu hướng hay thiên hướng của mỗi cá nhân học sinh. Thế thì điều gì chi phối xu hướng của một học sinh ? Đó là các mối quan hệ với phụ huynh, ban bè, giáo viên và kiến thức của chính học sinh. Chính các mối quan hệ giúp định hình một xu hướng, tuy còn mơ hồ, song nó là một điểm nhấn giúp định hình một tính cách. Tôi chưa thấy ai định nghĩa thế nào là một lớp học cả. Vì con người ta cần học tập để thích nghi với xã hội, thế cho nên tôi định nghĩa lớp học đơn giản là một xã hội thu nhỏ. Một lớp học lí tưởng là một lớp học đa thành phần. Khi bạn đã định hình một tính cách, bạn sẽ cóp nhặt tri thức để xây dựng tính cách đó. Xu hướng luôn là một khoảng rộng hơn định hướng. Xu hướng còn là sự chủ động, là cá tính. Tính cách hay cá tính quyết địnhgiá trị của một học sinh trong lớp học hay trường học. Bên cạnh giá trị tự thân như thể chất và vật chất thì nhiệm vụ quan trọng nhất của Giáo Dục là giúp học sinh định hình giá trị xã hội, mà cơ sở của nó là quan hệ bạn bè trong lớp học (dĩ nhiên đây là lớp học nhà nước). Trong suốt quá trình học tập, xu hướng của học sinh luôn được củng cố và luôn bao quát. Xu hướng là khoảng trời bất khả xâm phạm của mỗi cá nhân học sinh. Tri thức chỉ giúp mở rộng hơn xu hướng và công việc (dù không đúng với nguyện vọng, sở thích) cũng không thể ảnh hưởng đến xu hướng của một con người. Như thế xu hướng rất gần với chủ nghĩa lãng mạn và chủ nghĩa tự do. Hãy suy ngẫm một triết lí của Rouseau về giáo dục:

Dạy dỗ trẻ nhỏ là một nghề nghiệp mà chúng ta phải biết cách lãng phí thời gian để tiết kiệm nó.

(The training of children is a profession, where we must know how to waste time in order to save it)

Jean Jacques Rousseau

Nếu thời gian ngồi trên ghế nhà trường là hữu ích thì nó sẽ giúp định hình một xu hướng. Khi mỗi chúng ta đều có xu hướng thì chúng ta mới biết tận dụng thời gian để mở rộng và phát triển xu hướng đó. Bạn lưu ý ở đây lời của Rouseau là "hãy lãng phí, hãy phung phí thời gian", tức hãy hào phóng về thời gian cho giáo dục. Dĩ nhiên giáo dục phổ thông cũng phải có giới hạn, song học tập thì không bào giờ muộn cả. Khi bạn thấy rằng bạn đã lãng phí thời gian thì bạn cũng sẽ biết cách tiết kiệm, và qui trọng nó, cho cả những thế hệ sau.

Như thế nếu mỗi học sinh đều có một xu hướng, một tính cách nhất định thì tri thức hay môn học không còn là vấn đề hàng đầu. Với cái nhìn bao quát thì tri thức của các môn học đều như nhau, chỉ là những mảnh vụn hết sức rời rạc mà công việc của bạn chỉ là gán ghép theo một trật tự, một logic nhất định nào đó thôi. Việc chủ động định hướng đối với mỗi môn học cũng là một điều nguy hiểm như việc định hướng của nền giáo dục vậy. Nên nhớ rằng vi tích phân có ảnh hưởng rất lớn đến khoa học. Đó đơn giản chỉ là việc chia nhỏ đến mức có thể, đến hàng đơn vị một vấn đề, và, theo tôi, tri thức mọi môn học cũng nên được chia nhỏ đến hàng đơn vị, nhỏ đến mức mà tri thức của môn toán, tri thức của môn văn, sử, địa đều không mấy khác biệt. Nó chỉ khác biệt ở việc lắp ghép, tổng hợp của bạn. Thế thì năng lực học tập của bạn là gì ? Chính là khả năng chia nhỏ và tổng hợp, tức khả năng phân tích và trình bày, biểu đạt.

Thay vì nói về người trí thức, trong giáo dục chúng ta nên nói về những "đơn vị tích hợp tri thức".

============================

Tôi minh họa ý tưởng về giá trị xã hội. Theo tôi đây mới là trách nhiệm quan trọng nhất của Nền Giáo dục Việt nam:

Hiểu theo giản đồ này là: các trường chuyên hay lớp phân ban đã không chú ý đến "quan hệ xã hội" và đặt tri thức lên hàng đầu. Hình thức "định hướng" của nền giáo dục hiện nay là như thế. Tôi bổ sung thêm một chiều kích nữa, đó là "quan hệ xã hội". Hai chiều kích "tri thức" và "quan hệ xã hội" giúp hình thành "xu hướng" của mỗi cá nhân học sinh. Chiều kích tri thức không thể thẳng đứng, vì ai, học cao đến đâu, cũng đều hướng đến xã hội, phục vụ lợi ích xã hội. Đấy là giá trị xã hội của họ.

Nếu lớp học của chúng ta đề cao giá trị xã hội thì nó phải đa thành phần, người giỏi toán, người giỏi văn, người thích sử, địa... Cũng có người chẳng giỏi gì cả, có thể cậu ta hay cô ta đang mê luyện đàn, cũng có thể họ thích thể thao, hoặc chỉ đơn giản là an phận thủ thừa. Tất thảy đều có quyền học trong cùng một lớp học.

Điển tích cá chép vượt Vũ Môn nói rằng, nếu cửa Vũ Môn quá thấp thì mọi con cá chép đều vượt qua được và đều hóa rồng. Nhưng tất thảy đều hóa rồng thì chúng chẳng thấy được giá trị của chúng (đây là trường hợp của trường chuyên hay phân ban). Chúng lại đề nghị Long Vương nâng cao Vũ Môn lên một mức. Thế nên chỉ có một số cá chép qua được Vũ Môn thành Rồng. Lưu ý bạn là tất thảy chúng ta đều bình đẳng từ cấp 1 cho đến cấp 3, và ai cũng đều có quyền thử sức mình qua Vũ Môn. Cơ hội này được kéo dài liên tục từ cấp 1 đến cuối lớp 12 cho tất thảy học sinh. Còn về phần những con cá chép không qua được Vũ Môn thì cũng chẳng phải là hết mọi cơ hội. Thất bại cũng là một trải nghiệm hữu ích. Đây lời khuyên của Bill Gates:

Microsofl: vừa nhỏ lại vừa mềm, như những con cá chép giữa ghềnh thác. Xã hội không thể phát triển chỉ với toàn những kẻ thành công. Hãy tạo nhiều cơ hội và hãy chia đều các cơ hội.